KÖŞE YAZISI

Dijital Çağda Habercilik

Dijital Çağda Habercilik

Cesim Yener



İnternet gazeteciliği kavramı günümüzde, artık yeni medyanın getirdiği normları da dahil ederek değerlendirmek gerekiyor.

Neden mi? Çünkü; yeni medyanın, bir iletişim ortamı olarak bireylerin hayatında hızla yaygınlaşmasıyla birlikte herhangi bir konuda yazılan yazılar, yapılan yorumlar, bir anda tüm dünyaya ulaşma imkanı bulmaktadır.


Medyanın yaşadığı bu dönüşüm yeni türlerinin ortaya çıkmasına neden olmakta ve her ne kadarda karmaşık bir iletişim platformu olan internet, saklama, değiştirme, etkileşim, yeniden üretim ve anında iletişim gibi birden fazla sürecin aynı anda yapılabilmesine de olanak sağlamıştır. Bundan dolayı internetin sağladığı yeniçağ ile geleneksel dediğimiz basılı medya bir dönüşüm yaşayarak, sanal ortama taşınmıştır. Mecburi olarak bizlerinde ayak uydurduğu bu ortamda geleneksel gazeteciliğinin mesleki etiklik kavramının yanı sıra birçok problemin de doğmasına neden olmuştur. 



Yeni medyada ne kadar etik olunabilir?


Etiklik kısmına değinmeden önce yeni medyadan bahsetmemiz doğru olacaktır. Yeni medya, teknolojik tüm gelişmeler ile bağlantılı olduğundan dolayı tam olarak belli bir kalıbın içerisine dahil ederek tanımlama yapamamaktayız. Bu kapsamda tanımlamanın zor olduğunu ifade ettiğimiz yeni medya, aslında kendi içerisinde  "dijitallik" terimini barındırarak; anlık olarak her türlü etkileşime sahip olabilmesi geleneksel medyadan daha farklı kılmaktadır. 


Geleneksel medyadaki haberciliğin yeni medyaya yansımasının ardından, haber sitelerini incelediğimizde genel olarak en büyük problemin içerik özgünlüğü olduğunu görüyoruz. Kopyala yapıştır habercilik anlayışı ile etiklik kavramı göz ardı edilerek haberlerin yeniden üretim sürecinin üstünde durulmamaya başlandı. Tabi tüm bunların yanı sıra internet haberciliğinde yapılan alıntılarda kaynaksız haber üretimi ve görsel sorunları da yaşanıyor.


Geleneksel gazetecilikte de var olan benzer sorunlar yasal düzenlemeler ile önüne geçilebilirken, internet gazeteciliğinin ise henüz tam olarak yasal bir zemine oturtulmaması ise doğruluk, güvenirlilik, bilgi kirliliği olarak sıralayabileceğimiz etik ihlallerin yanı sıra reklam, nefret söylemi, gözetim, ana akım, mahremiyet, ticari ve ekonomik kaygılar gibi bir çok soruna da yol açmaktadır. 


Peki bu etik sorunlar karşısında basın ve medya alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının nasıl bir etkisi olabilir? 


Bu noktada, Uluslararası İnternet Gazeteciliği ve Gazeteciler Derneği (UİGAD) olarak sürdürmüş olduğumuz çalışmalardan söz etmek isterim. 


Bizler UİGAD olarak basın camiasında faaliyet gösteren gerek kameramanından gerekse editörüne kadar her bir alanında çalışan meslektaşlarımız için yeni bir yasal düzenleme yapılarak mesleki haklarının belirli bir çerçeveye yerleştirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü internet gazeteciliğin yaşanılan klasik diyebileceğimiz kopyala yapıştır gibi etik sorunlar, sadece haberin kaynağına ulaşan muhabiri değil haberin sitelere yüklenmeden önce gözden geçiren editörüne kadar büyük bir emek göz ardı ediliyor. 


Ancak artan haber sitelerinin sayısı ise bu sorunların eş değer bir şekilde artmasına neden oluyor. Hatta sadece bununla kalmıyor, geleneksel medya da rahatça ulaşabildiğimiz künye bilgisine ise birçok internet sitesinde yer verilmiyor. Örneğin, X sitede bir habere yer veriliyor. Ancak bu haberin kaynağı belirsiz olduğu gibi künye bilgisi verilmediği içinde o siteden sorumlu kişiye ulaşılmasını zorlaştırıyor.


Bizler ise yeni medyada yaşanılan bazı etik sorunların çözümlenmesi için işbirliği halinde olduğumuz kişi ve kurumlarla yürüttüğümüz çalışmalar ile bazı problemler, belirli bir noktada çözüme kavuştu diyebiliriz.


2021 ortası ve son çeyreğinde meclis gündemine taşınan yeni sosyal medya düzenlemesinde UİGAD'ın yasa tasarısı önerilerimizin birkaç maddesi yasal zeminde yerini alacak.

Yeni sosyal medya yasasında sadece sosyal medya platformları değil internet medyası da yeniden şekillenecek, diyebiliriz. 


Yapılacak olan düzenleme kapsamında internet haber siteleri açık ve şeffaf olmaları için künye ibraz etmeleri ve açık adres bildirmeleri istenecekken aynı zamanda da bu siteler basın kanununa tabi olacak.


Bu sayede yalan haber yayan sitelere yaptırım uygulanabileceği gibi yeni medyada yaşanılan bazı etik sorunlarında kısmen önüne geçilebilecek.