KÖŞE YAZISI

Filistin`in 2010 Sonra Dış Politikası - 1

Filistin`in 2010 Sonra Dış Politikası - 1

Jalal SELMİ


Giriş:


   Dünyada İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra devam eden sorunlarda birisi Filistin Meselesidir. İsrail’in 1948 yılında toprakları üzerinde kurulunca ortaya çıkan Filistin Meselesini ilk başta Arap devletlerin toplandığı Arap Birliği yürütse de 1964 yılında kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü meselenin iç ve dış politikalarını üstlenmiştir.


  1993 yılında imzalanan Oslo Barış Anlaşmasından önce FKÖ’nün Ulusal Meclisi ve siyasi işler ile Mülteciler Daireleri bünyesinde yapımı gerçekleştirilen Filistin Dış Politika bahsi geçen anlaşmadan sonra kurulan Filistin Ulusal Otoritesi bünyesinde Dışişleri Bakanlığını barındırıp Dış politika yapım sürecinin FKÖ’ye göre büyük bir kısmını üstlenmeye başlamıştır.


   Bu durumun ışığında Makale Filistin dış politika yapım sürecinin tam olarak nasıl işlendiğini ve Filistin’in 2010 sonrası yürütülen dış politikanın mecralarını incelemeyi hedeflemektedir. Bundan yola çıkarak makalenin birinci bölümünde Filistin’de dış politika yapım süreci ele alınacak, ikinci bölümünde ise Filistin dış politikasının 2010 sonrası benimsenen temel ilkeleri ve uygulamaları değerlendirilecektir.


Filistin ile ilgili Temel Bilgiler:


Coğrafi Bilgiler:

Tarihi Filistin’in yüzölçümü 27 bin km2dir.Ancak 1948 yılında İsrail’in kuruluşundan sonra 6 bin Km.2 yüzölçümü olan Filistin 1967 tam olarak işgal edilmiş bir ülke haline gelmiştir.(DEİK, 2015)


1993’te imzalanan Oslo Barış Anlaşmasından sonra yine 6 bin km2’lik bir yüzölçümüne sahip olmuştur. Ancak bu yüzölçümü parçalanmış durumdadır. 


Siyasi Tarihi Durumu:


1917 yılında Osmanlı Devleti’ni yenen İngiltere Gazze yöntemini ele geçirmiş, daha sonra 1948 yılında 2. Dünya Savaşı esnasında karşılaştığı ekonomik sorunlardan dolayı Gazze’den ve birçok sömürgden çekilmiştir. Çekildikten sonra 1948 yılında kendisini kurmaya çalışan İsrail ile Araplar arasında bir savaş ortaya çıkmıştr. Savaşın sonucunda İsrail Filistin’in %42’sini almıştır. İsrail’in hakimiyeti dışında kalan Gazze ise Mısır tarafından, Batı Şeria Ürdün tarafından ilhak edilmiştir.


1964 yılında Filistin Kuruluş Örgütü’nün kurulması Filistin meselesi karar alma süreci Arap Birliği’nden Filistinlilere devredilmiştir.


1967 yılında İsrail ile Mısır arasında gerçekleşen savaşın sonucunda Gazze yönetimi İsrail’e geçmiştir. 1967 ile 1994 yılları arasında Gazze İsrail yönetimi altında kalmıştır.


1993 FKÖ ile İsrail arasında Oslo Barış Anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre Filistin Ulusal Otoritesi Gazze ve Batış Şeria’nın yönetimini ele geçirmiştir. 1994 yılında İsrail’den bağımsız bir siyasi yönetim kurulmaya çalışılmıştır. Bu yönetim yarı parlementer yarı başkanlık sistemine dayanmıştır. . Bu sisteme göre; her 4 yılda bir parlamento ve bir başkanlık seçimi yapılacaktı. Ancak bu sisteme uyulmadı ve 1994’ten şimdiye kadar yalnızca iki seçim yapılmasına (1994’de parlamento ve başkanlık seçimi, 2005’de başkanlık, 2006’da parlamentıo seçimi) izin verilmiştir..(DEİK,2015)


2006 yılında yapılan seçim Hamas kazanmıştır. Hamas’ın 2006 yılında kazanmasından sonra Hamas ile El Fetih arasında yoğun çatışmalar ortaya çıkmıştır. Hamas’ın El Fetih’i yenmesi üzerine Gazze Şeridi  Hamas yönetimi altına girmiştir. Bu tarihten sonra Gazze’ye karşı  hem ‘’İsrail’’ hem de Mısır tarafından yoğun bir ambargo uygulanmaya başlamıştır.


Filistin Dış Politikası:


Barış Anlaşmasından Önce:
Bu anlaşmadan önce Doğu Bloğuyla, özellikle Sovyetler Birliğiyle, sıkı ve bütün seviyelerde bir dış politika kurup İsrail’e karşı askeri bir direniş göstermişlerdir.


Barış Anlaşmasından Sonra:


Barışı tercih eden ve askeri direnişten uzaklaşan bir dış politika yürütülmüştür. Bu politikaya yönelmenin sebepleri ise:
- Sovyetler Birliğinin Dağılımı
- Arap ülkelerinin barışı tercih etmesi
- Mali yardımların kesilmesi, özellikle körfez ülkelerinden
Aşağıya götür
Sonra deik raporuna bak…


Filistin’de Dış Politika Yapım Süreci:


  İşgal altında kalan Filistin tam bir devlet olmasa da yine 60’lıların başında Filistinlileri temsil etmek adına Arap Birliği’nin desteğiyle kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü, Filistinliler ya da daha doğrusu Filistin adına kuruluşundan beri dış politika dosyalarını yürütmektedir. Bu nedenle FKÖ’nün kuruluş aşaması ve bünyesinde dış politika yapım sürecini ele almak önem taşımaktadır.


Filistin Kurtuluş Örgütü’nün Kurulması:


“Filistin sorunu” olarak isimlendirilen siyasi ve tarihi mesele İngiltere’nin 1917 yılında Filistin’i işgal etmesiyle başlasa da somut olarak 1948’de İsrail devletinin kuruluşuyla uluslar arası arenada varlığını göstermiştir.


İsrail’in kuruluşuyla birlikte Filistinlilerin mülteci, uluslar arası arenada temsilcilik ve İsrail’in saldırılarına karşı korunma sorunu ortaya çıkmıştır. Bu durumu fark eden Mısır Mart 1959 tarihinde Arap Birliği’ne bir tavsiye vererek Filistinlileri temsil edecek bir yapının kurulmasını önermiştir. Aynı ayda toplanan Arap Birliği Yüksek Meclisi tavsiyeyi kabul etmiştir.


  Kabul edilen tavsiye Arap Birliği tarafından yerine getirilmeyince o dönemin Mısır Başkanı Cemal Abdulnasır Ağustos 1960 tarihinde yeni bir tavsiye mektubu vererek Filistin kişiliğinin ibrazında biran önce harekete geçmeye davet etmiştir.


Temmuz 1962’de harekete geçen Arap Birliği bir “uzmanlar komitesini” kurarak Filistinlileri temsil edecek yapıyı ortaya çıkartmasını istemiştir.


“Uzmanlar komitesinin” ortaya attığı yapı, bütün Filistinli grupları kapsayan “ulusal meclis”’in ve bu meclisi temsil edecek bir “Yürütme Otoritesinin” kurulması önerisinde bulunmuştur. Öneri Ürdün tarafından reddedilince uygulamadan uzak kalmıştır.


Cemal Abdülnasır’ın  13 Ocak 1964’de toplanan Arap Birliği zirvesi Filistinli lideri Ahmed Alşukayri’yi yetkilendirerek Arap devletleriyle Filistin adına görüşmeler yürütmesine karar vermiştir. Arap devletleriyle anlaşan Alşukayri 24 Şubat 1964 tarihinde Filistinlileri bölgesel ve uluslar arası sahalarda temsil edecek yapının detaylarını içeren “Filistin Milli Misakı”nı ilan etmiştir. Bunun üzerine 28 Mayıs 1964’de “Filistin Kurtuluş Örgütü” olarak adlandırılan yapının resmi olarak kurulması ilan edilmiştir. Yıllar sonra FKÖ’nün Filistinliler adına 80’e yakın ülkede temsilciği ve Birleşmiş Milletlerde Filistin Devleti adında bir gözlemci üyeliği olan bir yapı haline gelmiştir. 


Devamı gelecek...